VITAMIN B1 (THIAMINE) “NGÒI NỔ” NĂNG LƯỢNG VÀ THẦN KINH

Nếu ví cơ thể vật nuôi là một cỗ máy, thì tinh bột (carbohydrate) chính là xăng, còn Vitamin B1 chính là bộ phận đánh lửa. Không có B1, quá trình chuyển hóa năng lượng sẽ bị đình trệ, gây ra những hệ lụy nghiêm trọng cho hệ thần kinh và tim mạch.

1. Tính chất Vật lý và Hóa học

Trong sản xuất thức ăn và thuốc thú y, Vitamin B1 thường tồn tại dưới dạng Thiamine Hydrochloride hoặc Thiamine Mononitrate.

• Vật lý: Là bột kết tinh màu trắng, có mùi đặc trưng giống men bia và vị đắng nhẹ. Dạng Hydrochloride tan rất tốt trong nước, trong khi dạng Mononitrate ít tan hơn nhưng lại bền hơn trong thức ăn viên.
• Hóa học:
  • Công thức hóa học: C12.H17.N4.O.S
  • Độ bền: Vitamin B1 rất nhạy cảm với nhiệt độ cao và môi trường kiềm ( pH > 7 ). Trong quá trình ép viên thức ăn hoặc nấu chín thức ăn truyền thống, lượng B1 có thể bị thất thoát từ 30% đến 50%.
  • Nó hoạt động như một coenzyme (TPP) trong việc khử carboxyl oxy hóa các acid hữu cơ, chuyển hóa đường thành năng lượng.

2. Công dụng tổng quát trong Chăn nuôi và Thủy sản

• Kích thích thèm ăn: B1 tác động trực tiếp lên hệ tiêu hóa và trung tâm thần kinh, giúp vật nuôi ăn ngon miệng và tiêu hóa tốt hơn.
• Bảo vệ hệ thần kinh: Duy trì hoạt động bình thường của các sợi dây thần kinh, ngăn ngừa chứng tê liệt và co giật.
• Phát triển cơ tim: Đảm bảo trái tim khỏe mạnh để vận chuyển máu và dinh dưỡng đi khắp cơ thể.
• Tăng trưởng: Hỗ trợ quá trình phân chia tế bào và phát triển mô cơ.

3. Các phối hợp mang lại hiệu quả cao

• B1 + Magnesium ( Mg ): Magie là chất xúc tác bắt buộc để B1 chuyển sang dạng hoạt động (TPP). Sự kết hợp này là “vàng” cho các trường hợp vật nuôi bị stress hoặc suy nhược thần kinh.
• B1 + B-Complex: Phối hợp với B2, B6, B12 để tạo ra hiệu ứng cộng hưởng trong việc kích thích tăng trưởng và hồi phục sức khỏe sau bệnh.
• B1 + Vitamin C: Hỗ trợ giảm stress nhiệt và tăng sức đề kháng toàn diện.

4. Chi tiết sử dụng cho từng loại vật nuôi

Đối với Heo (Lợn)

• Công dụng: Giảm tình trạng heo con yếu chân, run rẩy; kích thích heo nái ăn nhiều sau khi sinh; tăng tốc độ tăng trưởng cho heo thịt.
• Liều lượng & Tần suất:
  • Heo con: 1 – 2 mg/kg thức ăn.
  • Heo nái: 2 – 5 mg/kg thức ăn.
  • Tần suất: Trộn hàng ngày hoặc dùng liều tiêm 50-100mg/con khi heo có dấu hiệu bỏ ăn, bại liệt.

Đối với Gà

• Công dụng: Ngăn ngừa hiện tượng gà bị “ngửa cổ” (Polyneuritis), yếu chân, rụng lông và sụt cân đột ngột.
• Liều lượng & Tần suất:
  • Gà con/Thịt: 2 – 3 mg/kg thức ăn.
  • Gà đẻ: 1 – 2 mg/kg thức ăn.
  • Tần suất: Ăn hàng ngày trong suốt chu kỳ nuôi.

Đối với Vịt

• Công dụng: Vịt có nhu cầu B1 khá cao. Thiếu B1, vịt dễ bị liệt chân, đầu ngoẹo ra sau (tư thế ngắm sao) và tỉ lệ chết rất cao.
• Liều lượng & Tần suất: 2.5 – 4 mg/kg thức ăn. Cần đặc biệt lưu ý khi nuôi vịt bằng thức ăn có chứa nhiều cá tạp tươi (do có enzyme phá hủy B1).

Đối với Tôm

• Công dụng: Tăng khả năng chống chịu với môi trường biến động; kích thích tôm bắt mồi nhanh sau khi thay nước hoặc dùng hóa chất xử lý.
• Liều lượng & Tần suất:
  • Trộn thức ăn: 20 – 50 mg/kg thức ăn.
  • Tần suất: Sử dụng 2-3 lần/tuần hoặc liên tục trong giai đoạn tôm chậm lớn, bỏ ăn.

Đối với Cá

• Công dụng: Phòng bệnh viêm dây thần kinh, phù nề và giảm tỉ lệ cá chết do sốc môi trường. Cá thiếu B1 thường bơi lờ đờ hoặc có các phản xạ thần kinh không bình thường.
• Liều lượng & Tần suất:
  • Cá nước ngọt: 10 – 20 mg/kg thức ăn.
  • Cá biển: 20 – 30 mg/kg thức ăn.
  • Tần suất: Trộn định kỳ vào các bữa ăn chính.

5. Những lưu ý và Chống chỉ định

Tránh dùng khi nào?

• Sử dụng cá tươi sống làm thức ăn: Trong nội tạng một số loài cá sống có chứa enzyme Thiaminase – chất này sẽ phá hủy hoàn toàn Vitamin B1. Nếu dùng cá tươi nuôi vịt, cá hoặc ba ba, bạn bắt buộc phải bổ sung thêm B1 liều cao để bù đắp lượng bị mất đi.
• Môi trường kiềm cao: Tránh pha Vitamin B1 vào nước có tính kiềm (ví dụ nước pha vôi chưa xử lý) vì B1 sẽ bị phân hủy rất nhanh.

Tránh phối hợp với các chất gì?

• Chất oxy hóa mạnh và Tannin: Tránh dùng chung với các thảo dược có hàm lượng Tannin cao vì chúng có thể kết tủa B1, làm mất tác dụng.
• Sunfit (Sulfites): Các hợp chất chứa Sunfit (thường dùng làm chất bảo quản) có khả năng cắt đứt phân tử Thiamine, làm nó trở nên vô dụng.
• Kháng sinh nhóm Amprolium: Đây là chất đối kháng cấu trúc với B1 (thường dùng trị cầu trùng). Nếu dùng Amprolium quá liều hoặc quá lâu, vật nuôi sẽ bị thiếu hụt B1 nghiêm trọng. Do đó, sau khi kết thúc liệu trình trị cầu trùng, cần bổ sung ngay Vitamin B1 để vật nuôi hồi phục.